هلبلید (Hellblade) روایتی است از ذهن سنوئا (Senua)، جنگجوی قوم پیکت (Pict) که با صدا و توهمهای روانپریشی زندگی میکند. بازی هر آنچه او میبیند و میشنود را همانطور نشان میدهد که برای Senua جدی است، حال چه واقعی باشد و چه نه. قسمت اول، Senua’s Sacrifice، در ۸ آگوست ۲۰۱۷ منتشر شد و قسمت دوم، Senua’s Saga: Hellblade II، در ۲۱ می ۲۰۲۴ برای ایکسباکس و کامپیوتر. این مقاله بدون لو دادن نقاط عطف داستان بازی، توضیح میدهد سنوئا چه تجربهای دارد و سازندگان چگونه شخصیت او و این بازی را ساختهاند.
جالب است بدانید که ایده لوگوی نوبستیک نیز از همین بازی آمده، پس در این مقاله فقط با یک موضوع تحلیلی روبهرو نیستیم، بلکه با بخشی از هویت اینجا هم سر و کار داریم.
همه بخشها بدون اسپویلاند، بهجز تحلیل روان سنوئا در بخش پایانی مقاله که هشدار اسپویل در ابتدای آن آمده است. اگر بازی را تمام نکردهاید، پیشنهاد میکنیم که همانجا مطالعه ادامه مقاله را به بعد از اتمام بازی موکول کنید، و همچنین خود بازی را با هدفون تجربه کنید، چرا که بخش بزرگی از تجربه بازی در صداها نهفته است.
حالا بیایید از ابتدای سفر Senua شروع کنیم و او را بیشتر بشناسیم.
سنوئا و سفر به Helheim
سنوئا از جزایر اورکنی (Orkney) در شمال اسکاتلند آمده و بازی در اواخر قرن هشتم میلادی میگذرد. او سر دیلین (Dillion)، عشق سابقش را که به دست مهاجمان نورس کشته شده، با خود حمل میکند تا در هلهایم (Helheim)، سرزمین مردگان در اساطیر نورس، روحش را از هلا (Hela)، الهه مرگ، پس بگیرد. در طول این سفر تاریکیای که سنوئا همیشه در ذهنش حس میکرده، به دشمنان و صحنههایی بیرون از او تبدیل میشوند.

در خصوص این حالت روانی نینجا تئوری (Ninja Theory)، کمپانی سازنده بازی هلبلید در تحقیقاتش به واژه گِلت (gelt) رسید که سلتها برای کسی به کار میبردند که نفرین، سوگ یا آسیب جنگ او را دیوانه کرده بود و معمولا به تبعید خودخواسته میرفت. تیم از همین مفهوم برای پیشینه سنوئا استفاده کرد.
روانپریشی در بازی – صداها و ذهن سنوئا
پل فلچر (Paul Fletcher)، استاد دانشگاه کمبریج و مشاور روانپریشی بازی، در مصاحبه با ساینس فوکوس (Science Focus) روانپریشی را اینطور تعریف میکند:
فرد ارتباطش را با واقعیت اطرافیان از دست میدهد. سنوئا دقیقا در همین فاصله زندگی میکند.
صداها مهمترین ابزار بازیاند. چند صدا با شخصیتهای جدا در گوش سنوئا حرف میزنند، بعضی سرزنشگر و تند، بعضی دوستانه و کمککننده. به نوشته سایکولوژیست (The Psychologist)، بازیکن هم مثل سنوئا کمکم میفهمد به کدام صدا میشود اعتماد کرد، کدام در جنگ هشدار میدهد، و کدام ترسهای عمیقتر او را صدا میزند؟
توهمها فقط شنیدنی نیستند. دشمنان، گذشته سنوئا که ناگهان پیش چشمش ظاهر میشود و پازلهایی که باید در آنها الگوهای محیط را شناسایی کرد، همه از همین دنیای ذهنی میآیند. مکانیزم تطبیق الگو را سازندگان بازی عمدا برای نشان دادن این تجربه طراحی کردهاند.

مکانیزم تطبیق الگو همان پازلهایی هستند که برای حل آنها بازیکن باید در محیط شکلهایی را پیدا کند که از ترکیب شاخهها، سایهها یا سازهها ساخته میشوند، مثلا با ایستادن در زاویه درست، اشیای پراکنده نمادی را کامل میکنند و دری باز میشود. این یعنی سنوئا در دنیایی زندگی میکند که در هر چیزی نشانه و معنایی نهفته هست، حتی جایی که دیگران فقط چوب و سنگ میبینند، او مفهومی را در مییابد که میتواند منجر به گشایش موانعی در زندگیاش شود. بر اساس صحبتهای پراکندهای که از سازندگان بازی بهدست آمده، میتوان گفت که آنها این مدل از پازل را عمدا برای نشان دادن همین تجربه ساختهاند.
بازی هیچوقت نمیگوید چه چیزی واقعیست، این ابهام عمدی است، پس بازیکن هم مثل سنوئا باید خودش تصمیم بگیرد به چه چیزی اعتماد کند، چه اتفاقی را واقعی شمارد و کدام یکی را به حساب توهم بنویسد؟
سازندگان چطور روانپریشی را ساختند
نینجا تئوری کار را حدود سال ۲۰۱۴ با پل فلچر شروع کرد. خود فلچر در گفتوگو با ژورنال ژیک استادیز (Journal of Geek Studies) میگوید تیم از همان مراحل اول خواست افرادی را که روانپریشی را تجربه کردهاند، وارد پروسه ساخت بازی کند. تمیم آنتونیادس (Tameem Antoniades)، مدیر خلاق بازی، به گیمزبیت (GamesBeat) گفته نام فلچر را با یک جستوجوی ساده در گوگل پیدا کردهاند و احتمال واکنش منفی شدید، در صورتیکه موضوع را غلط نشان بدهند، آنها را به تحقیق جدی در این زمینه کشانده است. بنیاد ولکام (Wellcome Trust) همزمان با یک کمک مالی توسعه، امکان این مشاورهها را برایشان فراهم کرد.

طبق سایکولوژیست، تیم چارلز فرنیهاف (Charles Fernyhough) از دانشگاه دورهام، در قالب پروژه Hearing the Voice، از اکتبر ۲۰۱۵ با استودیو درباره تجربه شنیدن صدا گفتوگو کرد. بعد از آن ریچل وادینگهام (Rachel Waddingham) از پروژه ویس کالکتیو (Voice Collective) در لندن، همراه با دو جوانی که توهم شنیداری داشتند و چند داوطلب از کالج ریکاوری ایست (Recovery College East) که با فلچر کار میکردند، به استودیو آمدند. آنها در طراحی صدا هم مشارکت داشتند و با جابهجا کردن منبعهای صدا و شنیدن نتیجه، به تیم بازخورد میدادند.
سفر سنوئا از هلبلید اول تا دوم
قسمت اول، سنوئا را با خودش روبهرو میکند و قسمت دوم او را به دنیای دیگران میبرد، GodisaGeek همین تفاوت را نجات خود در برابر نجات دیگران توصیف میکند. در قسمت دوم، که در ایسلند عصر وایکینگها میگذرد، سنوئا با آدمهای دیگری هم حرف میزند و به گفته فلچر در ژورنال ژیک استادیز، اختیار بیشتری دارد و میتواند واقعیت اطرافیانش را هم بپذیرد.
نقدها در این خصوص خیلی یکدست نیستند، به عنوان مثال پیسی گیمر (PC Gamer) قسمت دوم را از نظر بصری درخشان ولی از نظر روایی ضعیف میداند و تکگوندو (Tech Goondu) معتقد است تمرکز روی نجات دیگران از تمرکز روی روانپریشی کم کرده است. گیم اینفورمر (Game Informer) برعکس، رشد Senua را نقطه قوتی در روایت داستان میداند.
تحلیل روان Senua در مسیر سوگ، گناه و پذیرش
هشدار اسپویل:
این بخش به پیشینه سنوئا میپردازد و پایان قسمت اول را اسپویل میکند.
سنوئا نمیتواند مرگ دیلین را بپذیرد و ریشه این ناتوانی در کودکیاش است: پدرش زینبل (Zynbel) رنج را به خدایان نسبت میداد، مادرش گالنا (Galena) که مشکلی شبیه سنوئا داشت نیز به دست مردم دهکدهای کشته شد که زینبل آنها را هدایت میکرد و این قتل را اراده خدایان میخواند. تاریکیای که در روند بازی سنوئا را دنبال میکند، تجسم همان بدرفتاریهای پدر است.
برای کسی که با چنین فقدانی بزرگ شده، مرگ دیلین فقدان دوم است و پذیرفتنش سختتر. میشود اینطور خواند که سنوئا بهجای سوگواری سراغ معامله با هلا رفته، همان الگویی که از پدرش دیده بود، یعنی برای رنجی درونی، به دنبال علتی بیرونی و الهی گشتن، تعلق شدید سنوئا به دیلین هم از همینجا شدت میگیرد.

در صحنه آخر، سنوئا میفهمد اگر تاریکی و هلا واقعی نباشند، دیلین هم قابل نجات نیست، او اول این موضوع را انکار میکند و جانش را به هلا پیشنهاد میدهد. سپس دوربین جای هلا را با خود سنوئا عوض میکند و او سر دیلین را رها میکند و با عشق سابقش خداحافظی میکند.
یک خوانش ممکن از این سکانس این است که هلا بخشی از ذهن خود سنوئا بوده و آنچه کنار گذاشته میشود، سرسختی او در انکار مرگ است. سنوئا میپذیرد دیلین برنمیگردد و صداها و توهمهایش را بخشی از خودش میداند. او میفهمد که پذیرش به معنای جنگیدن با صداها تا نابودیشان نیست، به معنای تسلیم شدن در برابر آنها هم نیست، بلکه پذیرش را با شناخت و همزیستی با صداهایی که میداند قابل تغییر و در کنترل او نیستند، معنا میبخشد.


